Pochodzenie
Pierwsze wzmianki na temat lebiodki pospolitej, bardziej znanej jako oregano, odnajdujemy już w dziełach z I wieku n.e. Grecki lekarz Dioskorides, wielki pasjonat ziołolecznictwa, opisywał rośliny zielne i ich działanie w swoim dziele "Peri hyles jatrikes" (rzeczach leczniczych). Księgę trzecią utworu poświęcił ziołom, korzeniom oraz ich przetworom. Wiedza Dioskoridesa zawarta w księdze była efektem wieloletniej praktyki lekarskiej. Jego dzieło, dzięki zawartości wolnej od przesądów i zabobonów, cenione było jeszcze wiele lat później. Dioskorides zachwalał tu wiele roślin zielnych - według niego każda z nich posiada większe lub mniejsze zalety medyczne. Między innymi szeroko opisywał właściwości lecznicze lebiodki pospolitej (oregano) oraz zapewniał o jej zdrowotnym oddziaływaniu. Znany, żyjący w czasach starożytnych, gastronom Caeilus Apicius sporządził rejestr potraw spożywanych przez bogaczy rzymskich. Rejestr ten zawierał szeroki wachlarz roślin zielnych. Jako typowe zioła wymieniał: lebiodkę, cząber oraz kmin ogrodowy. Polecał stosowanie lebiodki pospolitej wraz z kminkiem, tymiankiem, kolendrą do różnego rodzaju sosów czy pieczonego prosiaka.
Oregano należy do rodziny wargowych. Pochodzi ze środkowej i południowej Europy. Dzieli się na wiele gatunków różniących się zapachem. Jest rośliną wieloletnią występującą obecnie w rejonie śródziemnomorskim, osiągającą wysokość do 80 cm. Charakteryzuje się płożącym kłączem, owalnymi, całobrzegimi liśćmi oraz różowymi, białymi lub czerwonymi kwiatami występującymi w szczytowych podbaldachach. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Oregano rośnie na skraju lasów, przy drogach leśnych, na brzegach zarośli. Ważniejsze gatunki to: origanum creticum i origanum smyrneum. Natomiast, co ciekawe, oregano meksykańskie należące do rodziny werbenowych, nie jest spokrewnione z lebiodką pospolitą.
W kuchni
Jest powszechnie uważane za doskonałą przyprawę do wędlin, sałatek, sosów i ryb. Przyprawia się nim pieczone mięso, cielęcinę, jagnięcinę, zawiesiste zupy, pieczone ziemniaki. Potrawy mięsne przyprawia się lebiodką dopiero pod sam koniec gotowania. Oregano smakowo podobne jest do majeranku, w połączeniu z którym doskonale harmonizuje się jako mieszanka przyprawowa. Suche liście lebiodki dodane do zup, potraw rybnych, krabów oraz jaj podnoszą w znacznym stopniu ich walory smakowe. Świeże ryby faszeruje się nadzieniem z bułki z dodatkiem drobno poszatkowanych liści oregano. Całe ziele lebiodki, położone na żarzące się ognisko, nadaje delikatny aromat potrawom pieczonym na ruszcie. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu oregano było w Polsce niemal nieznane. Walory smakowe dziko rosnącego krewniaka majeranku przez długi czas nie były w pełni doceniane. Ponieważ jednak oregano świetnie pasuje do pizzy i do pomidorów, jako przyprawa znalazło w końcu należne mu miejsce w kuchni.
Właściwości
Dawni medycy stosowali mieszankę ziołową z dodatkiem oregano jako lek uśmierzający bóle głowy, wiatropędny oraz przede wszystkim jako antidotum przy różnego rodzaju zatruciach. Liście i kwiaty lebiodki w połączeniu z winem podawane były również osobom pogryzionym przez dzikie zwierzęta. Lek ten miał także wzmacniać nerwy, łagodzić choroby płucne i usuwać hemoroidy. W medycynie ludowej odwar z ziela lebiodki stosowany był jako znakomity lek na ból zębów. Obecnie liście oregano, tak jak mięty czy melisy, dzięki zawartym w nim olejkom lotnym, wykorzystywane są w krajach byłego Związku Radzieckiego do uspokajających i działających przeciwbólowo kąpieli aromatycznych. Olejki te na tyle obniżają próg wrażliwości ośrodka nerwowego, iż w wielu przypadkach rezygnuje się z podawania pacjentom leków syntetycznych. W czasach współczesnych lebiodka nie utraciła również swojego znaczenia leczniczego. Jest stosowana jako lek żołądkowy, przeciwskurczowy, dezynfekujący, moczopędny, antyseptyczny (np. w bólach zębów) i przeciwzapalny. Może być pomocna w leczeniu zapalenia oskrzeli i zaburzeń trawienia. Pomaga w leczeniu chorób dróg oddechowych. Ze względu na swoje walory zapachowe, olejek wonny lebiodkowy znajduje również zastosowanie w przetwórstwie perfumeryjnym.
