Święta i zalecenia religijne zawsze miały duże znaczenie dla polskiej sztuki kulinarnej- zwłaszcza panujące w religii rzymskokatolickiej długotrwałe posty, a także specjalne - często obfite - potrawy na liczne uroczystości i święta kościelne. Zarówno Boże Narodzenie jak i Wielkanoc są kulminacją roku kulinarnego. Nawet dziś jest to okres wzmożonej aktywności w kuchni, pomimo że niektóre tradycyjne specjały można kupić gotowe. Nie mogą one jednak równać się z potrawami przygotowanymi według sprawdzonych, przekazywanych z pokolenia na pokolenie, przepisów.
Wspomnijmy tu chociażby o karpiu wigilijnym w szarym sosie, mazurku wielkanocnym, czy uniwersalnym dla obu Świąt barszczu czerwonym. Podstawowym jego składnikiem w dawnych czasach był chwast zwany barszczem. Przestano go jednak używać ze względu na właściwości parzące. Podstawą dobrego barszczu jest kwas burakowy, który dodaje się do wywaru mięsnego, rybnego, warzywnego lub grzybowego. Prosty barszcz ugotowany na wywarze grzybowym był i jest tradycyjnym daniem wigilijnym, natomiast wielkanocny barszcz gotowany był na wywarach mięsnych i był bardziej sycący.
Spośród wszystkich potraw uznawanych za typowo polskie, to właśnie bigos do dziś zajmuje miejsce honorowe. W dawnej Polsce bez tej potrawy nie mogło się odbyć żadne polowanie. Bigos jest kompozycją nie tylko złożoną, ale i o znacznej ilości wariantów. Grzany w kociołku na ognisku, przyrządzany był z kapusty kwaszonej na kwasie buraczanym albo słodkiej, lub z obu tych rodzajów razem, jednak duszonych oddzielnie i łączonych po uduszeniu. Mięsa różnego gatunku i kiełbasy gotowano razem z kapustą, ale pieczeń z dziczyzny - a szczególnie z zająca - dodawano dopiero pod koniec gotowania.
W staropolskim menu nie mogło również zabraknąć różnorodnych mięs. Na stoły podawano pieczone w całości prosięta nadziewane kaszą, sarny oraz dziki jak również pieczenie z różnych gatunków ptactwa i ryb. Jako przyprawy stosowano: sól kuchenną, czosnek, chrzan i ocet, a do słodzenia najczęściej używano miodu.
Popularnymi daniami na staropolskim stole były zupy, tak zwane polewki. Wśród nich szczególną sławę zdobyła potrawa sporządzana z wołowych lub cielęcych żołądków, zwana flakami. Do dziś uznaniem cieszą się również biały barszcz i żurek, z uwagi na lekko kwaskowaty, orzeźwiający smak. W Polsce bardzo rozpowszechniony jest żur prosty, gotowany na wywarze z warzyw z dodatkiem niewielkiej ilości ziemniaków. Żur staropolski przyrządza się na zakwasie, zabiela mlekiem lub śmietaną, albo gotuje na rosole wraz z suszonymi grzybami oraz z dodatkiem kiełbasy, żeberek lub wędzonek nadających charakterystyczny smak i zapach.
